Kerken temidden van polarisatie

Polarisatie is voor kerken in Nederland en wereldwijd een grote uitdaging. Ze bestaan in gepolariseerde samenlevingen, ervaren polarisering onder elkaar en onder eigen leden. Dat is schrijnend want zulke conflicten staan haaks op de verzoening en gemeenschap waar kerken van staan. De wetenschappelijke conferentie “Churches in the Midst of Polarization” besteedt hier van 21-25 augustus in Utrecht aandacht aan. Ze wordt georganiseerd door de vakvereniging Societas Oecumenica en samenwerkende Utrechtse theologische instellingen en kent een sterke oud-katholieke betrokkenheid. De bijeenkomst draagt bij aan inzicht in hoe kerken polarisatie ervaren en hoe ze kunnen bijdragen aan het overwinnen ervan.

Oud-katholieke betrokkenheid

De Oud-Katholieke Kerk is nadrukkelijk betrokken bij de conferentie. Zo spreekt onder meer de rector van het seminarie, dr. Mattijs Ploeger, in één van de hoofdsessies van de conferentie over gender. Bij de opening van de conferentie in de voormalige oud-katholieke schuilkerk “In de Driehoek” in Utrecht zal de Aartsbisschop van Utrecht, Bernd Wallet, de conferentie toespreken. Tenslotte zijn er diverse oud-katholieke deelnemers en gaf prof. dr. Peter-Ben Smit, houder van de bijzondere leerstoel vanwege het Oud-Katholiek Seminarie aan de Universiteit Utrecht, mede leiding aan de organisatie van de conferentie ter plekke. Het oud-katholieke oecumenische commitment gaat in de 21ste eeuw zo door, zowel in de kerkelijke praktijk als ook in de academische reflectie ten dienste van maatschappij en kerk.

Polarisatie overwinnen: de actualiteit van oecumenische theologie

Polarisatie is een uitdaging voor kerk en samenleving. Voor kerken staat het zelfs in tegenspraak tot wie ze zijn en waar ze voor staan. Want verzoening en gemeenschap zijn kernwaarden van kerken. Toch raken kerken meegesleept in maatschappelijke polarisatie en daarmee delen ze in de uitdagingen van de maatschappij waarin ze leven. De theologie staat daarbij voor de opgave om inzicht te verschaffen in hoe polarisatie werkt en hoe juist kerken kunnen bijdragen aan het overkomen ervan. Oecumenische theologie ziet zich daarbij bijzonder uitgedaagd. Want oecumenische theologie staat voor samenwerking tussen kerken om zo van betekenis te zijn voor de samenleving. De Societas Oecumenica, de Europese vakvereniging voor oecumenische theologen, wijdt daarom haar tweejaarlijkse conferentie aan dit thema.

 

Unieke perspectieven uit heel Europa

De conferentie “Churches in the Midst of Polarization” brengt perspectieven uit heel Europa samen. Hierin is de conferentie uniek. En tegelijkertij is het hard nodig. Want overal in Europa worstelen kerken met deze uitdaging. Kerken in Oekraïne worden bijvoorbeeld verschillende kanten op meegesleept in de oorlog daar. Tegelijkertijd verklaarden Duitse kerken dat openlijke betrokkenheid bij de partij Alternative für Deutschland niet compatibel is met kerkelijke functies. Elders zijn het andere onderwerpen die polariseren, binnen en buiten de kerk, waarbij je ook aan gender en racisme kunt denken. Het inzien van wat op welke plek voor wat voor spanningen zorgt, draagt bij aan verder inzicht in polarisatie. Tegelijkertijd biedt de uitwisseling over de omgang ermee perspectieven om het te overkomen.

 

Utrechtse theologische instellingen werken samen

De conferentie vindt in de theologische hoofdstad van Nederland plaats, Utrecht. Bijzonder is dat verschillende theologische opleidingen hierbij samenwerken. Verschillende katholieken en protestanten stonden in het verleden ook nog wel eens gepolariseerd tegenover elkaar. Oecumenisch theologie heeft helpen die situatie te verbeteren. Toch is de samenwerking tussen het Oud-Katholiek Seminarie, de Tilburg School of Catholic Theology, de Theologische Universiteit Utrecht en de Protestantse Theologische Universiteit en in goed overleg met het Remonstrants en Baptistenseminarium ook bijzonder. Dat wordt nog versterkt door verdere samenwerking met de Raad van Kerken in Nederland en diverse maatschappelijke partners. Op zijn minst laat het zien dat je over verschillen heen kunt samenwerken – en dat geeft hoop voor een gepolariseerde maatschappij.

Bron: Oud-Katholieke Kerk Nederland

Zonsverduistering

Een volledige zonsverduistering. Dat was gisteren in Nederland te zien. Of nou ja, misschien niet helemaal volledig, zoals in Spanje en IJsland. De vorige keer dat we in Nederland een eclips konden zien, was in 1999; de eerstvolgende is in 2081.

De eclips van 1999 herinner ik me nog wel. Ik was 13 en we waren op vakantie in Zeeland. Hoe zuidelijker we toen waren, hoe beter we konden volgen hoe de maan voor de zon schoof. Mits we de juiste brilletjes gebruikten.

In mijn herinnering maakte verslaggever Gerri Eickhof voor de NOS een reportage over de zonsverduistering. Hij citeerde onder meer een tekst uit de profeet Joël, waarschijnlijk in de NBG'51-vertaling.

De profeet zegt namens God het volgende: "Daarna zal het gebeuren, dat Ik mijn Geest zal uitstorten op al wat leeft, en uw zonen en dochters zullen profeteren; uw ouden zullen dromen dromen; uw jongelingen zullen gezichten zien. Ook op de dienstknechten en dienstmaagden zal Ik in die dagen mijn Geest uitstorten. Ik zal wonderen geven in de hemle en op de aarde, bloed en vuur en rookzuilen. De zon zal veranderd worden in duisternis en de maan in bloed, voordat de grote en geduchte dag des HEREN komt. En het zal geschieden, dat ieder die de naam des HEREN aanroept, behouden zal worden, want op de berg Sion en te Jeruzalem zal ontkoming zijn, zoals de HERE gezegd heeft; en tot de ontkomenen zullen zij behoren, die de HERE zal roepen." (Joël 2: 28 - 32, De Bijbeltekst in deze uitgave is ontleend aan de NBG-vertaling 1951 © Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap 1951)

Nou ja, of deze tekst nou zo toepasbaar is op het natuurverschijnsel, weet ik niet. Maar het was mooi dat op de nationale televisie de Bijbel werd opengeslagen. Als een van de weinige keren dat de Schrift serieus genomen werd.

Over 55 jaar is de volgende zonsverduistering te zien. Tenzij de grote en geduchte dag van de HEER is gekomen.

Bid voor mij

Het Nederlands Dagblad heeft een zomerpodcast over christelijke onderwerpen. De titel van de zomerserie is 'Van avondmaal tot zondeval'. Een van de onderwerpen is gebedsgenezing, dat mede door Tom de Wal weer een hot item is.

In deze podcast wordt godsdienstsociologe Miranda Klaver geïnterviewd. Zij is kenner van de evangelische wereld. In het gesprek wordt onder meer het sacrament van het laatste oliesel, bekend van de katholieke traditie.

Van de podcast wordt ook een artikel gemaakt, dat in de krant komt te staan. In het artikel over de gebedsgenezing, is het slot voor de ziekenzalving, waar Klaver over verteld. Ze vertelt over een vrouw die voor een zwaar medisch traject stond, en zei: "Ik geloof niet dat ik genezen word, daar heb ik het geloof niet voor. Maar bid voor mij, nu ik het zelf niet kan."

Dat laatste. Bid voor mij, nu ik het zelf niet kan. Dát is wat een christelijke gemeenschap doet. Dat je het opneemt voor je naaste, soms letterlijk met wie je schouder aan schouder in de kerk- of koorbanken zit. Als diegene niet kan geloven, doe jij het voor diegene. Andersom net zo.

Wie niet gelooft, wordt toch gevraagd om maar 'gewoon' mee te doen met de rituelen die je in de kerk (gebouw of gemeenschap) uitvoert. Je raakt vanzelf wel weer aan bij het geloof.

Zo werkt het. Zo gaat het er aan toe. Dat is de gemeenschap der heiligen, van de heilige dingen. Van heilige mensen, door God geheiligd. Die zich met heilige dingen als rituelen en gebeden bezig houden. Dat is wat ik erg waardeer aan de oud- en rooms-katholieke traditie, de gemeenschap.

Aan de ketting

Journalisten van het Nederlands Dagblad fietsen in de zomer door het land. Vandaag is het de beurt aan Liza Faken, die onder meer in Deventer is. Ze bezoekt onder meer het Penninckshuis, dat een katholieke schuilkerk was ten tijde van de Reformatie.

Liza bezoekt ook een stoepa, een boeddhistische plek. Ach ja, het vrijgemaakte karakter van het ND is de laatste jaren toch al behoorlijk verdund.

Was ze maar even doorgefietst naar de Lebuinuskerk. Deze kerk vormde tot een paar decennia geleden de derde bisschopszetel van de Oud-Katholieke Kerk in Nederland. Voordat Teus Glazemaker aartsbisschop was, was hij bisschop te Deventer. Zijn plek is nooit opgevuld.

Mevrouw Frits en ik waren een tijdje terug in Deventer. Wij hebben deze kerk wel bezocht. Maar je kunt ook niet alles bekijken, als je aan de ketting bent.

Verkiezing Bisschop van Haarlem

Over een maand wordt in Haarlem gekozen. Geen nieuwe gemeenteraad. Maar een nieuwe bisschop. Na het afscheid van bisschop Dick Schoon is het oud-katholieke bisdom toe aan de 18e geestelijk leider.

Op de site van de oud-katholieke kerk een uitnodiging om deze verkiezing bij te wonen. Of nou ja, om je aan te melden. Het aantal beschikbare plaatsen is beperkt, dus hier geldt het principe dat wie eerst komt, ook eerst maalt.

Jake DeJonge

Begin juli overleed de oud-katholieke pastoor Jake Dejonge op 88-jarige leeftijd. Hij heeft een rijk en internationeel leven achter de rug gehad. De site van de kerk heeft een uitgebreid In Memoriam geplaatst.

Ook voor de Friese oudkatholieken is pastoor Jake een bekende naam. Hij was nauw betrokken bij de Friese tak van dit kleine kerkgenootschap, toen zij in Jorwerd bijeenkwamen.

In de Oud-Katholieke parochie van Groningen, waar de Frieze oudkatholieken nu onder vallen, is vanochtend stilgestaan bij het overlijden van pastoor Jake.

Verkiezing nieuwe bisschop van Haarlem

De bisschop van Haarlem, mgr. dr. Dirk Jan Schoon is zaterdag 27 juni 2026 teruggetreden. Dat kwam symbolisch tot uitdrukking door de overhandiging van de bisschopsstaf door mgr. Schoon aan de deken van het bisdom, Robert Frede in zijn hoedanigheid van eerste vicaris sede vacante.

Tot een nieuwe bisschop is gekozen, ligt de bestuursmacht van de bisschop bij de eerste en tweede vicaris sede vacante van het bisdom. De Haarlemse geestelijkheid heeft 1 juli priester Michael van den Bergh, pastoor van de Amsterdamse parochie, tot tweede vicaris gekozen. Beide vicarissen zijn ook eindverantwoordelijk voor de organisatie van de verkiezing van een nieuwe bisschop.

Het Kiescollege van het bisdom Haarlem bestaat uit de twaalf geestelijken van het bisdom die nog niet de AOW-gerechtigde leeftijd plus 5 jaar hebben bereikt. Daarnaast zijn zes lekenleden van de Algemene Synode (jaarlijkse landelijke kerkvergadering, red.) opgenomen die afkomstig zijn uit het bisdom Haarlem. Het college komt 29 augustus samen in de kathedraal van het bisdom.

In principe zijn alle priesters die in het bisdom Haarlem of het aartsbisdom Utrecht actief zijn, verkiesbaar. Momenteel gaat het om 20 priesters van wie er acht vrouw zijn.

Daarnaast is het Kiescollege twee keer bijeengekomen om informeel van gedachte te wisselen over het gewenste profiel van de nieuwe bisschop.

De verkiezing gebeurt tijdens een openbare bijeenkomst. Op wie individuele leden van het Kiescollege hebben gestemd, blijft strikt geheim.

De verkiezing is een feit wanneer een eenvoudige meerderheid (‘de helft plus 1’) van de stemmen naar één kandidaat uitgaat. Mocht er na vijf stemrondes geen uitsluitsel zijn, dan zal op een andere dag een nieuwe stemmingsronde plaatsvinden.

Het Stembureau begeleidt de verkiezing en bewaakt de rechtsgeldigheid. Na de uitslag van de verkiezing wordt de verkozene gevraagd of zij of hij de verkiezing aanvaard. Men kan direct antwoorden of gebruik maken van 2 weken bedenktijd. Na een eventuele aanvaarding moet de verkiezing geconfirmeerd worden door de aartsbisschop van Utrecht. Daarna gaat de jurisdictie over van de vicarissen op de bisschop-elect.

De wijding van de negentiende bisschop van Haarlem vindt plaats op 10 oktober in de Grote of Sint Bavo kerk in Haarlem. Een dag later is de in bezit name van de bisschopszetel in de Haarlemse kathedraal. De eerste bisschop van Haarlem was Nicolaas van Nieuwland. Hij werd verkozen en gewijd in 1559.

Bron: website Oud-Katholieke Kerk